Эксперт: ішкі шектеулер – бизнестің басты проблемасы, валюта емес 

Бәсекелестік, салықтық жүктеменің жоғары болуы, кадрлар тапшылығы және сұраныс үшін күрес – бизнестің негізгі кедергілері ретінде аталды. «Tengenomika» Telegram-арнасына сілтеме жасап. Арнайы жазбаның авторы — экономист Руслан Султанов.

Оның пікірінше, дәл осы ішкі шектеулер экономикаға сыртқы қаржылар, айырбас бағамы мен несиеге қолжетімсіздік сияқты факторлардан гөрі үлкен қысым көрсетеді. Мұндай қорытындыға сарапшы нақты сектор кәсіпорындарының сауалнамасы нәтижелерін зерделегеннен кейін келген.

Ұлттық банк жүргізген сауалнамаға сәйкес, бірінші тоқсанда дайын өнімге деген сұраныстың оң динамикасы өңдеу өнеркәсібі мен құрылыс секторында байқалған. Екінші тоқсанда салалардың дерлік барлығы сұраныстың өсуін күтеді. Зерттеуде барлық салаларда дайын өнімнің, шикізат пен материалдардың бағасының өскені көрсетілген; екінші тоқсанда баға өсу қарқыны баяулауы күтілуде.

Бірінші тоқсанда өндіріс көлемі қысқарғанымен, көптеген салаларда жұмысқа алынғандардың саны артқан. 2026 жылдың екінші тоқсанында өндіріс көлемінің өсуі күтілуде. Сонымен бірге сұраныс жағынан қысым күшейіп келеді: сатып алушыларды табу мен өткізу нарығының шектеулілігін сауда компанияларының 35,7%-ы, өңдеу кәсіпорындарының 30,9%-ы және құрылыс секторының 24,8%-ы атап өткен.

«Экономика біртіндеп сыртқы соққылардан гөрі ішкі нарықтың қалыңдығы қысым тудыратын кезеңге өтуде. Сонымен қатар бизнестің шығындарға сезімталдығы күшейуде. Салықтық жүктеме деңгейін негізгі шектеу деп атайды», — деп жазады Руслан Султанов. Оның пікірінше, осы фонда валюта мәселесі кәсіпкерлік үшін басты алаңдаушылық көзі болудан шыға бастаған.

Сату рентабельділігі шамамен барлық салаларда өскен, ал пайда күтетін кәсіпорындардың үлесі шығын күткендерге қарағанда едәуір жоғары. Инвестициялық күтулер сақтықпен тұрақты болып көрінеді: көптеген компаниялар барлық секторларда инвестицияларды шамамен қазіргі деңгейде сақтауды жоспарлап отыр.

«Бизнес қаржыны басты шектеу деп санауды қойған кезде және негізгі кедергі ортаны деп танитын болса, экономика әдетте өндіргіштік, кадрлар мен тиімділік үшін қаталдаған бәсекеге өтеді. Бұл компаниялар үшін қарапайым өсудің аяқталып, күрделі іріктеу кезеңінің басталуын білдіреді», — деп қорытындылады экономист.