Ұлттық Банк: халықтың қолма-қол ақшасыз есеп айырысуы артып келеді

Қазақстандықтар қолма-қол ақшадан біртіндеп бас тартып, төлем жасаудың цифрлық тәсілдеріне белсенді түрде көшіп жатыр. Халықтың қолма-қол ақшасыз операцияларының көлемі 92,1 трлн теңгеге жетіп, олардың саны 7,1 млрд транзакцияны құрады.

Мұндай деректерді Ұлттық банк 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы төлем қызметтері нарығының даму қорытындылары бойынша шолуында келтірді.

Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда қолма-қол ақшасыз операциялар саны 5,1%-ға, ал көлемі 4,2%-ға өсті. Бұл ретте қолма-қол ақша алу операцияларының саны 5,8%-ға, көлемі 3,8%-ға төмендеді.

«Орта есеппен алғанда, халық күн сайын 39 млн-нан астам қолма-қол ақшасыз операция жасап, 509 млрд теңге көлемінде төлем жүргізеді. Қолма-қол ақшасыз операциялар көлемінің 90%-ы интернет, банктердің мобильді қосымшалары және QR-код арқылы жүзеге асырылады», – деп атап өтті Ұлттық банк.

Негізгі арнаға цифрлық сервистер айналып отыр. Қолма-қол ақшасыз төлемдер көлемінің шамамен 90%-ы интернет, банктердің мобильді қосымшалары және QR-код арқылы жасалатын операцияларға тиесілі.

Бұл ретте QR-төлемдердің рөлі айтарлықтай артып келеді. Қазірдің өзінде QR-код арқылы жасалатын операциялар саны POS-терминалдар арқылы жасалатын карточкалық операциялар санынан 38%-ға, ал көлемі бойынша 13%-ға жоғары.

Қаржы реттеушісінің бағалауынша, бұл көрсеткіштер цифрлық төлем құралдарының қазақстандықтардың күнделікті тұтынушылық мінез-құлқына терең интеграцияланғанын көрсетеді.

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының тәуелсіз директоры, белгілі қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов Қазақстанның төлем инфрақұрылымы біртіндеп цифрлық форматқа бейімделіп келе жатқанын, смартфон мен QR-код күнделікті есеп айырысудың үйреншікті құралдарына айналғанын атап өтті. Алайда оның пікірінше, цифрландырудың мұндай ауқымының өзіндік қауіптері де бар.

«Біз жай ғана цифрлық ел емеспіз, біз қазірдің өзінде QR-елміз. Бір жағынан, бұл жақсы, статистика біздің нарықтың қазірдің өзінде жетілгенін көрсетеді: күніне 509 млрд теңге – өте үлкен көлем. Алайда, меніңше, бұл негізінен ұсақ сатып алулар. Бөлшек сауда нарығымыз – карточкалар емес, QR жеңіске жеткен нарық. Мен қаржы саласындағы демократияны жақтаушы ретінде төлем жасауда әрдайым таңдау мүмкіндігі болғанын, соның ішінде қолма-қол төлем жасау баламасы сақталғанын қолдаймын», – дейді сарапшы.

Оның пікірінше, қолма-қол ақшасыз төлемдерге шамадан тыс көшу кез келген ақау немесе техникалық іркіліс кезінде елеулі салдарға әкелуі мүмкін.

Сондықтан цифрлық экономиканың жетілуі ақпараттық қауіпсіздік пен деректерді қорғау инфрақұрылымының да жоғары деңгейде болуымен қатар жүруі маңызды.

Күніне 39 млн қолма-қол ақшасыз операция жасалуы халықтың елдің цифрлық экожүйесіне жоғары деңгейде тартылғанын көрсетеді. Расул Рысмамбетовтің пікірінше, бұл бағытта Қазақстан «жаһандық трендтерден озып келеді».

«Жалпы, төлем нарығының дамуы мен халықтың қолма-қол ақшасыз операцияларының өсуін тек құптауға болады. Меніңше, біз шағын төлемдерді цифрландыру бойынша әлем елдерінің басым бөлігінен озып кеттік. Бұл бақылаушы органдар үшін де жақсы, алайда алаяқтар үшін де тиімді. Сондықтан енді ақпараттық қауіпсіздік талаптарын күшейту қажет. Әрине, мұндай мобильді төлемдер, эквайрингке қосылу жылдамдығы шағын және орта бизнеске жаңа мүмкіндіктер береді. Мысалы, кәсіпкер қандай да бір сервисті іске қосып, барлық төлемді қолма-қол ақшасыз қабылдай алады. Бұл бизнеске кірудегі кедергілерді азайтады», – деп қорытындылады сарапшы.