САПАСЫЗ ТАУАР ҮШІН АҚШАНЫ ҚАЙТАРУ: ТҰТЫНУШЫ ҚҰҚЫҒЫН ҚОРҒАУ ТӘРТІБІ

Қазіргі таңда сауда орындарынан тауар сатып алу кезінде оның сапасына қатысты мәселелер туындап жатады. Тауардың сапасыз болуы, техникалық талаптарға сәйкес келмеуі немесе сатып алғаннан кейін ақаудың анықталуы тұтынушының заңды құқықтарын қорғау мәселесін алға шығарады. Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 4 мамырдағы №274-IV «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңы тұтынушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың құқықтық негіздерін белгілейді. Заңға сәйкес, тұтынушы сапалы әрі қауіпсіз тауар сатып алуға және тауардың тиісті сапасын талап етуге құқылы.

Сапасыз тауар анықталған жағдайда

Аталған Заңның 15-бабына сәйкес, егер сатушы тұтынушыға тауардағы кемшіліктер туралы алдын ала хабарламаған болса, тиісті емес сападағы тауарды сатып алған тұтынушы заңда көзделген талаптарды қоюға құқылы. Атап айтқанда, тауардың сатып алу бағасын тиісті мөлшерде төмендетуді, кемшіліктерді өтеусіз жоюды және заңда көзделген өзге де талаптарды талап ету мүмкіндігі қарастырылған. Ал тауарды қайтарып, төленген ақшаны алу мәселесі тауардың сапасына, оның кемшілігінің сипатына және заңда белгіленген жағдайларға байланысты шешіледі. Сондықтан тұтынушы өзінің нақты жағдайына сәйкес заңда көзделген талапты дұрыс таңдауы қажет.

Сатып алынған тауарды қайтару

Заңның 14-бабында тиісті сападағы азық-түлікке жатпайтын тауарды айырбастау немесе қайтарып беру тәртібі белгіленген. Егер тауар пайдаланылмаған болса, оның тауарлық түрі, тұтынушылық қасиеттері, пломбалары мен заттаңбалары сақталса, сондай-ақ сатып алу фактісін растайтын құжат болған жағдайда, тауарды сатып алған күннен бастап күнтізбелік 14 күн ішінде айырбастауға немесе қайтаруға болады. Егер сатушыда айырбастауға қажетті тауар болмаса, тұтынушы тауарды қайтарып, төленген ақшаны талап етуге құқылы. Бұл ретте заңда белгіленген ерекшеліктер мен қайтаруға жатпайтын тауарлардың санаттары ескерілуі тиіс.

Тұтынушы не істеуі керек?

Сапасыз тауар анықталған жағдайда тұтынушы ең алдымен сатушыға жүгініп, өз талабын жазбаша түрде ұсынғаны жөн. Өтініште тауардың атауы, сатып алынған күні, анықталған кемшілік және тұтынушының нақты талабы көрсетілуі қажет. Сатып алу фактісін растайтын чек, шарт, кепілдік талоны және басқа да құжаттарды сақтау маңызды. Сонымен бірге заң бойынша чек тұтынушының құқығын қорғау үшін жалғыз дәлел болып табылмайды. Егер чек жоғалған немесе берілмеген болса, тұтынушы тауарды осы сатушыдан сатып алғанын басқа да дәлелдермен растай алады. Сатушы тауардың кепілдік мерзімі, сақтау мерзімі немесе жарамдылық мерзімі ішінде оның сапасына жауап беруге міндетті.

Құқықты қорғаудың маңызы

Тұтынушының заңды талабын орындаудан бас тарту немесе тауарды заңда белгіленген тәртіппен қайтаруды қамтамасыз етпеу заңнамада белгіленген жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін. Осыған байланысты әрбір азамат тауар сатып алған кезде оның сапасы мен сипаттамасына назар аударып, төлем құжаттарын сақтағаны жөн. Ал тауардың сапасына қатысты мәселе туындаған жағдайда, өз құқығын заң талаптарына сәйкес қорғау қажет.

Қорытынды

Тұтынушының сапасыз тауарға байланысты ақшасын қайтару мәселесі Қазақстан Республикасының заңнамасымен реттеледі.

Сондықтан сатушының ауызша бас тартуымен шектелмей, заңда белгіленген тәртіппен жазбаша талап қою – тұтынушы құқығын қорғаудың маңызды тетіктерінің бірі.

Тұтынушы өз құқығын білген жағдайда ғана заңда көзделген мүмкіндіктерді тиімді пайдалана алады.